معاون آموزش و ترویج سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج كشاورزی: اختصاص 130 هزار هكتار از اراضی كشور به كشت زعفران

به گزارش پایگاه خبری - تحلیلی رادیو گفت‌وگو، برنامه «تراز» با موضوع بررسی چالش‌های تولید و صادرات زعفران و زرشك و با حضور دكتر مهدی جعفری، معاون آموزش و ترویج سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج كشاورزی، به روی آنتن رفت.

جعفری با ارائه آماری از اراضی كشاورزی كشور اظهار كرد: بر پایه آخرین سرشماری‌ها، از حدود 17 میلیون و 300 هزار هكتار اراضی كشاورزی، نزدیك به 11 درصد حدود یك میلیون و 900 هزار هكتار را بخش باغبانی و 89 درصد را اراضی زراعی تشكیل می‌دهد؛ در این میان، سهم زعفران با حدود 130 هزار هكتار، نزدیك به 6,8 درصد از كل باغات كشور را در بر گرفته و گستره آن علاوه بر خاستگاه اصلی‌اش در خراسان رضوی و جنوبی، به مناطق مركزی و غربی كشور نیز كشیده شده است.

وی با بررسی وضعیت تولید محصول زرشك در كشور افزود: سطح زیر كشت زرشك به حدود 30 هزار هكتار یعنی نزدیك به 2 درصد اراضی باغی رسیده كه بیش از 98 درصد از كل زرشك جهان در خطه خراسان جنوبی به بار می‌نشیند و سطح باروری آن سالانه در حال گسترش است؛ مقایسه درآمدی این دو محصول در برابر زراعت‌های سنتی نظیر گندم و جو، كشاورزان را به‌شدت ترغیب كرده تا زمین‌های خرد خود را به باغات زرشك و مزارع زعفران تبدیل كنند.

معاون آموزش و ترویج سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج كشاورزی در بخش كشاورزی بحران آب را عامل شتاب‌بخش به كشت این محصولات دانست و تصریح كرد: با افت شدید سفره‌های آب زیرزمینی، محصولاتی كه نیاز آبی پایینی دارند اولویت یافته‌اند؛ زعفران با 4 نوبت آبیاری در سال، بهترین جایگزین برای صیانت از اراضی در شرایط خشكسالی است.

وی پیرامون آمار برداشت سالانه زعفران خاطرنشان كرد: برآوردها حاكی از تولید سالانه حدود 230 تا 250 تن زعفران در كشور است كه سهم عمده‌ای از آن به استان خراسان جنوبی و خراسان رضوی تعلق دارد؛ با این وجود، بزرگ‌ترین چالش ملی در این عرصه، صادرات بخش اعظمی از محصول به شكل خام و فله‌ای است كه سود اصلی ناشی از بسته‌بندی، برندسازی و فرآوری را نصیب كشورهایی همچون اسپانیا می‌كند.

جعفری با پاسخ به نقدها پیرامون اقدامات حمایتی دولت یادآور شد: سازمان تعاون روستایی با خریدهای توافقی در پی حمایت از زعفران‌كاران و جلوگیری از افت قیمت‌ها در فصل برداشت بوده است و خوشبختانه طی سال‌های اخیر با ورود شركت‌های بزرگ و دانش‌بنیان، گام‌هایی برای تولید عصاره‌ها، عطریات و مشتقات دارویی برداشته شده، اما هنوز تا تحقق زنجیره كامل فرآوری و كسب ارزش افزوده متناسب با ظرفیت انحصاری كشور فاصله زیادی وجود دارد.

وی تأكید كرد: دستیابی به ارزش‌های چند برابری در بازار جهانی مستلزم تغییر نگرش سیاست‌گذاران و تجار از تجارت سنتی به صنایع پیشرفته تبدیلی است؛ تجار و فناوران داخلی باید از ظرفیت شركت‌های دانش‌بنیان برای تولید فرآورده‌های باارزش از جمله داروهای تخصصی ضدسرطان بهره گیرند تا دسترنج كشاورزان ایرانی با بیشترین ارزش اقتصادی به بازارهای بین‌المللی عرضه شود.

◉ اگروتوریسم؛ فرصتی نو برای درآمدزایی پایدار در مزارع زعفران و زرشك

معاون آموزش و ترویج سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج كشاورزی در پاسخ به چرایی فاصله میان تولید و فرآوری زعفران گفت: وجود مزیت مطلق تولید در ایران و تقاضای پرشمار بین‌المللی متأسفانه باعث شده است فعالان بازار و واسطه‌ها به سود سریع ناشی از فروش فله‌ای بسنده كنند و انگیزه كافی برای سرمایه‌گذاری سنگین در ایجاد زیرساخت‌های فرآوری شكل نگیرد.

وی با اشاره به موانع ورود تجار به تولید محصولات نوتركیب افزود: فرآوری محصول سالانه‌ای به حجم 250 تن، نیازمند تأمین سرمایه در گردش بسیار بالاست؛ در حالی كه بازرگانان بخش خصوصی توان مالی محدودی برای خرید عمده و بلوكه كردن نقدینگی در صنایع دارویی دارند و به همین علت سازوكار بازار بر پایه خریدهای مقطعی و توافقی استوار مانده است.

جعفری ایجاد ساختار سیاستی جامع را ضروری دانست و تصریح كرد: اگر نهادی متولی با اختیارات كافی تمامی محصول تولیدی را جمع‌آوری و صادرات فله‌ای را تا زمان استقرار صنایع تبدیلی محدود كند، زمینه برای خلق ارزش افزوده فراهم می‌شود؛ اما این امر مستلزم تزریق نقدینگی و هدایت هدفمند سرمایه‌گذاران به سوی شركت‌های دانش‌بنیان فعال در حوزه داروهای نوین است.

وی یادآور شد: با وجود فعالیت شركت‌های فناور در كشور، حجم ورود زعفران به این چرخه دارویی در مقایسه با كل ظرفیت تولید بسیار ناچیز است و همین امر سبب شده تا ارزش صادراتی واقعی به جیب كشورهای واسطه برود.

معاون آموزش و ترویج سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج كشاورزی در مصاحبه با رادیو گفت‌وگو با اشاره به تغییرات سطح زیر كشت مزارع بیان كرد: در سال‌هایی كه قیمت خرید از كشاورز به شدت افت كرد، نگهداری مزارع زعفران و زرشك فاقد توجیه اقتصادی شد و بسیاری از اراضی از چرخه خارج گردیدند؛ اما با بهبود نسبی قیمت‌ها در دوره‌های اخیر، بخشی از كشاورزان مجدداً به احیای این اراضی روی آورده‌اند.

وی تأكید كرد: پایداری تولید زعفران مستلزم حمایت هم‌زمان از ترویج روش‌های اصولی كشت، كاهش بار میكروبی و سامان‌دهی حلقه‌های بازاریابی با مشاركت توأم بخش دولتی و خصوصی است.

جعفری، گردشگری كشاورزی یا اگروتوریسم و اكوتوریسم را از ظرفیت‌های مغفول قطب‌های تولید شرق كشور خواند و گفت: زعفران تنها یك كالای مصرفی نیست، بلكه جلوه‌ای از اقتصاد بصری و رایحه‌درمانی است.

وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در خراسان جنوبی افزود: برپایی اتاقك‌های آرامش‌بخش در كنار مزارع با استفاده از رایحه گل‌های تازه، زمینه‌ساز شكل‌گیری گردشگری سلامت شده است.

معاون آموزش و ترویج سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج كشاورزی به جلوه‌های دیداری باغات زرشك و مزارع زعفران در صحرای خراسان جنوبی اشاره كرد و اظهار داشت: پهنه‌های وسیع و منحصربه‌فرد مزارع زرشك با طول ده‌ها كیلومتر و فرشی از رنگ سرخ، فرصتی استثنایی برای جذب گردشگران داخلی و خارجی است.

وی خاطرنشان كرد: پیوند دادن بوم‌گردی با فعالیت‌های مزرعه‌ای به عنوان منبع درآمدی مكمل، موجب توانمندسازی جوامع محلی و بهره‌برداری همه‌جانبه از مزیت‌های اقلیمی كشور خواهد شد.