امنیت زیرساخت‌های انرژی؛ از بازدارندگی نظامی تا پیامدهای اقتصادی و انسانی جنگ

به گزارش پایگاه خبری‌ـ‌تحلیلی رادیو گفت‌وگو، دكتر كمیلی، كارشناس مسائل سیاسی، در برنامه «به وقت گفت‌وگو» با اشاره به هشدارهای مطرح‌شده درباره احتمال پاسخ متقابل به حمله علیه زیرساخت‌های انرژی ایران، ابعاد نظامی، اقتصادی و انسانی هدف قرار گرفتن تأسیسات حیاتی را بررسی كرد و گفت آسیب به مراكز انرژی می‌تواند پیامدهایی فراتر از محدوده جغرافیایی درگیری داشته باشد و امنیت اقتصادی كشورهای مختلف را تحت تأثیر قرار دهد.

◉ بازدارندگی جغرافیایی و هزینه حمله به زیرساخت‌های انرژی

كمیلی با اشاره به تجربه درگیری‌های منطقه‌ای، از جمله حملات منتسب به طرف‌های درگیر در یمن، اظهار كرد كه هدف قرار گرفتن زیرساخت‌های حیاتی می‌تواند به شكل‌گیری چرخه‌ای از حملات متقابل منجر شود؛ چرخه‌ای كه در نهایت، علاوه بر ظرفیت‌های نظامی، زندگی روزمره مردم را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

وی با تأكید بر اینكه زیرساخت‌های غیرنظامی نقش مستقیمی در تأمین نیازهای روزمره شهروندان دارند، گفت آسیب دیدن مراكز انرژی، فرودگاه‌ها و تأسیسات تولیدی می‌تواند هزینه‌های اجتماعی و اقتصادی سنگینی ایجاد كند.

این كارشناس مسائل سیاسی، موقعیت جغرافیایی ایران و نزدیكی آن به بخش مهمی از مراكز تولید و انتقال انرژی منطقه را از مؤلفه‌های بازدارندگی دانست و اظهار كرد كه از نگاه او، توان موشكی و پهپادی نیز در محاسبات طرف‌های مقابل نقش دارد.

كمیلی در عین حال تأكید كرد كه حمله به زیرساخت‌های انرژی می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای جمعیت غیرنظامی داشته باشد و نباید به رویه‌ای عادی در منازعات تبدیل شود.

◉ تأثیر حمله به تأسیسات انرژی بر بازارهای جهانی

این كارشناس با اشاره به اهمیت مراكز تولید گاز طبیعی مایع و محصولات پتروشیمی در منطقه، گفت آسیب به یك تأسیسات مهم ممكن است عرضه برخی محصولات را كاهش دهد و قیمت‌ها را در بازارهای بین‌المللی افزایش دهد.

وی با اشاره به نمونه راس لفان قطر، این دیدگاه را مطرح كرد كه تحولات مربوط به تأسیسات انرژی در منطقه می‌تواند به‌سرعت به بازارهای جهانی منتقل شود؛ زیرا كشورهای مختلف برای تأمین گاز، مواد اولیه صنعتی و محصولات پتروشیمی به ظرفیت‌های تولیدی منطقه وابسته‌اند.

كمیلی همچنین وابستگی بخشی از كشورهای اروپایی به منابع انرژی منطقه را یكی از مؤلفه‌های مؤثر بر محاسبات سیاسی و امنیتی دانست و گفت منافع اقتصادی كشورها ممكن است بر نحوه مواجهه آن‌ها با درگیری‌های منطقه‌ای تأثیر بگذارد.

وی افزود كه آسیب به مراكز انرژی می‌تواند منافع شركت‌های سرمایه‌گذار را نیز تهدید كند و به همین دلیل، هزینه‌های چنین حملاتی صرفاً به طرفی كه مستقیماً هدف قرار گرفته است محدود نمی‌شود.

◉ توان عملیاتی و استمرار پاسخ؛ دو مؤلفه مهم بازدارندگی

كمیلی در بخش دیگری از گفت‌وگو، بر ضرورت تفكیك میان ظرفیت اعلام‌شده، توان عملیاتی و قابلیت ادامه پاسخ در یك درگیری طولانی تأكید كرد.

به گفته وی، ارزیابی توان دفاعی یك كشور نباید تنها بر میزان تسلیحات اعلام‌شده یا خسارت‌های اولیه متمركز باشد؛ بلكه باید میزان ذخایر، ظرفیت تولید، امكان بازسازی و توان حفظ عملیات در شرایط فشار نیز مورد توجه قرار گیرد.

این كارشناس با اشاره به آنچه عملكرد تأسیسات زیرزمینی و شهرهای موشكی ایران توصیف كرد، مدعی شد كه بخشی از ظرفیت‌های دفاعی كشور در برابر حملات حفظ شده است. وی همچنین بر اهمیت آمادگی عملیاتی و امكان بازیابی توان پس از حمله تأكید كرد.

كمیلی در ادامه، جنگ نامتقارن را از دیگر عوامل مؤثر بر محاسبات نظامی دانست و گفت تفاوت هزینه میان ابزارهای تهاجمی و سامانه‌های دفاعی می‌تواند بر توان ادامه درگیری اثر بگذارد.

وی توضیح داد كه اگر مقابله با تسلیحات كم‌هزینه به استفاده از سامانه‌های رهگیر گران‌قیمت نیاز داشته باشد، طرف دفاع‌كننده ممكن است با فشار اقتصادی و محدودیت ذخایر مواجه شود. از این منظر، به اعتقاد او، نسبت هزینه حمله به هزینه دفاع و امكان تأمین مجدد تجهیزات نیز در ارزیابی توان نظامی اهمیت دارد.

◉ حفاظت از غیرنظامیان و مسئولیت‌های حقوقی

كمیلی در پاسخ به پرسشی درباره ملاحظات حقوقی و انسانی حمله به زیرساخت‌های حیاتی، گفت هدف قرار گرفتن مراكز مرتبط با زندگی روزمره مردم می‌تواند خسارت‌های گسترده‌ای برای غیرنظامیان ایجاد كند و ضرورت رعایت قواعد حقوق بین‌الملل بشردوستانه را برجسته می‌سازد.

وی با اشاره به حوادثی كه به گفته او باید از مسیر حقوقی پیگیری شوند، از جمله موضوع ناو دنا، بر ضرورت بررسی حقوقی این رخدادها تأكید كرد و گفت وجود قواعد بین‌المللی زمانی می‌تواند اثر بازدارنده داشته باشد كه اجرای آن‌ها نیز تضمین شود.

این كارشناس مسائل سیاسی همچنین پدافند غیرعامل، آموزش عمومی و توسعه زیرساخت‌های حفاظتی را از الزامات كاهش آسیب به شهروندان در شرایط جنگی دانست.

وی با اشاره به موضوع پناهگاه‌ها و آموزش‌های موردنیاز در شرایط اضطراری، اظهار كرد كه ارتقای آمادگی عمومی و فراهم كردن امكانات لازم برای حفاظت از مردم باید در برنامه‌ریزی‌های مرتبط با مدیریت بحران جایگاه جدی‌تری داشته باشد.

◉ ضرورت تقویت آمادگی و كاهش پیامدهای انسانی جنگ

كمیلی در جمع‌بندی سخنان خود، بازدارندگی را موضوعی چندبعدی توصیف كرد كه علاوه بر توان نظامی، به موقعیت جغرافیایی، استمرار عملیات، توان بازسازی و هزینه‌های اقتصادی و سیاسی تقابل وابسته است.

وی در عین حال بر ضرورت توجه به پیامدهای انسانی جنگ تأكید كرد و توسعه پدافند غیرعامل، آموزش شهروندان و تقویت زیرساخت‌های حفاظتی را از اقداماتی دانست كه می‌تواند به كاهش آسیب‌های احتمالی كمك كند.