رادیو همواره در موقعیتهای خاص اجتماعی، فرهنگی و ملی، ظرفیتهای بالقوهای از خود بروز داده است كه گاه از منظر جریانسازی فرهنگی و گفتمانسازی ملی، حتی فراتر از دیگر رسانههای جمعی ظاهر شده است. طرح «ایران جان» كه در قالب پروژهای ملی و هویتی با محوریت استان ایلام برگزار میشود، یكی از نمونههای موفق بهرهبرداری حداكثری از ظرفیتهای رسانهای سازمان صداوسیما، بهویژه رادیو، در بازنمایی ایران فرهنگی، تاریخی و مردمی است.
رادیو در این پروژه، نه صرفاً در قامت رسانهای همراه، بلكه بهمثابه كنشگری فعال، جریانساز و مرجع ظاهر شده است. صدای ایلام، صدای فرهنگ و تاریخ این خطه، با توان رسانهای و ساختار تخصصی شبكههای رادیویی، از مرزهای جغرافیایی گذر كرد و به عمق ذهن مخاطبان در سراسر كشور رسید. ایلام، كه در گفتمانهای رسمی بعضاً كمتر دیده شده، این بار با زبان صدا، روایت میشود؛ از جغرافیا و مرز گرفته تا مردم، از سنت و آیین تا اقتصاد و ظرفیتهای گردشگری.
نقطه قوت رادیو در طرح ایران جان، تلفیق استراتژیك كاركردهای ارتباطی، فرهنگی، اطلاعرسانی، تفریحی و آموزشی است. بهعبارتی، رادیو موفق شد از منظر نظریه كاركردگرایانه رسانه، تمامی كار ویژههای یك رسانه جمعی را به منصه ظهور برساند. این تلفیق در قالب برنامهسازی زنده، گفتوگوهای میدانی، پوشش همزمان رویدادها، تعامل با مخاطبان محلی، و مشاركتدهی هنرمندان، پژوهشگران و نخبگان بومی شكل گرفته است.
شبكههای مختلف رادیویی همچون رادیو ایران، فرهنگ، جوان، سلامت، نمایش، قرآن، اقتصاد، ورزش، رادیو آوا، معارف و صبا، در یك همافزایی تحریریهای، محتوای خود را با محوریت ایلام تنظیم میكنند. این رویكرد چندوجهی، نوعی بهرهگیری از مدل «رسانههای موازی با مأموریت همافزا» است كه میتوان آن را یكی از الگوهای موفق مدیریت رسانهای برشمرد. هر شبكه با توجه به تخصص محتوایی خود، به موضوعات متناسب با هویت بومی و ملی ایلام میپردازد؛ از تحلیلهای فرهنگی و روایتهای آیینی گرفته تا مباحث اجتماعی و اجرای نمایشهای بومی.
اما برجستهترین وجه عملكرد رادیو در «ایران جان» را باید در برنامهسازی زنده و میدانی از دل استان ایلام ذكر كرد. حضور در بطن جامعه، شنیدن صدای واقعی مردم و بازتاب چهرهای اصیل و بیواسطه از زندگی، تاریخ و آرمانهای آنان، چیزی است كه رسانه ملی بهدرستی به آن توجه میكند و رادیو در خط مقدم اجرای آن قرار گرفته است. در این میان، استفاده از ظرفیت رادیو ایلام بهعنوان شبكه محلی، نقطه تلاقی راهبردی مركز و پیرامون است؛ بهگونهای كه شبكه محلی نه فقط در جایگاه یك بازوی اجرایی، بلكه بهعنوان موتور پیشران روایتگری ایلام در كنار شبكههای سراسری عمل میكند.
رادیو توانست با تمركز بر روایتهای محلی و تبدیل آن به گفتمان ملی، به مدل مطلوبی برسد. استفاده از موسیقی بومی، زبان محلی، لهجهها، نمادهای فرهنگی، آیینها، و روایتهای تاریخی ایلام، نهتنها به بازنمایی درست این استان كمك كرد، بلكه موجب افزایش همدلی و شناخت ملی از آن شد.
همچنین، طراحی و اجرای مشترك برخی برنامهها میان رادیو ایلام و شبكههای تخصصی، الگویی است از تعامل بینرسانهای درونسازمانی. این شیوه، از منظر مدیریت راهبردی رسانه، موجب بهكارگیری بهینه منابع انسانی، همافزایی محتوایی، تقویت وحدت گفتمانی، و افزایش ضریب نفوذ رسانه شد.
در نهایت، باید اذعان داشت كه عملكرد رادیو در طرح «ایران جان»، فراتر از یك حضور رسانهای معمولی است. این حضور، محصول رویكردی آیندهنگر و مبتنی بر سرمایهگذاری در هویت فرهنگی، انسجام ملی و تقویت قدرت نرم داخلی است. صدای ایلام در ایران جان، پژواكی از ایران فرهنگی است؛ رادیو، این بار نیز نشان داد كه چگونه میتوان اثربخشی بالا بر مخاطب داشت.