رادیو همراه زائران اربعین از نجف تا كربلا؛ اربعین برای نسل امروز چگونه روایت می‌شود؟

به گزارش روابط عمومی معاونت صدا، تكرار برخی الگوهای روایی و فاصله گرفتن از زبان نسل جدید، همچنان یكی از چالش‌های مهم برنامه‌سازی در این حوزه است. «حسینیه ایران» در ویژه‌برنامه اربعین خود تلاش كرده روایت متفاوتی از این مناسبت ارائه دهد و به جای تمركز صرف بر پیاده‌روی، مفهوم زیارت و تأثیر آن بر زندگی و فرهنگ شیعی و اسلامی را محور قرار دهد.
وحید بیات، تهیه‌كننده «حسینیه ایران» درباره ایده شكل‌گیری این ویژه‌برنامه گفت: «ایده این برنامه برای شب اربعین و شام اربعین بیشتر با مفهوم زیارت و اهمیت آن و اثراتی كه در زندگی دارد و فرهنگ شیعی و اسلامی شكل گرفت. كلیت برنامه بر اساس زیارت است، چون برنامه‌های دیگر بیشتر به پیاده‌روی و موضوعات مرتبط با آن می‌پردازند و ما خواستیم این برنامه را مختص بحث زیارت طراحی كنیم.»
او درباره چالش‌های تولید برنامه‌های مناسبتی در رادیو نیز بیان كرد: «ساخت برنامه‌هایی مثل اربعین چالش خاصی ندارد. سختی ندارد، منابع زیاد است و عشق و علاقه به این كار هم زیاد است؛ به خاطر همین چالشی ندارد.»
بیات درباره تلاش «حسینیه ایران» برای ارتباط با نسل جوان توضیح داد: «این بخش و گروه مخاطبین را در قسمت گزارش‌مان تعبیه كردیم. یك تیم از رادیو ایران در مسیر پیاده‌روی نجف به كربلا مستقر شده‌اند و همكارانمان آقایان معصومی، رشیدی و همای آنجا هستند. گزارش‌هایی كه استفاده شده هم با نسل‌های مختلف است.»
تهیه‌كننده «حسینیه ایران» ادامه داد: «برای مثال، برای شب اربعین گزارشی خانوادگی داشتیم كه با پدربزرگ، پدر، پسر، دختر و نوه‌های یك خانواده، یعنی سه نسل مختلف، گفت‌وگو شده و در برنامه استفاده شد.»
بیات در پاسخ به این پرسش كه آیا رسانه ملی در روایت اربعین همچنان گرفتار كلیشه است، با تأیید این موضوع گفت: «كلیشه واقعاً هست. الان خود ما برای طراحی درست و به‌جا، پرداختن به فرهنگ پیاده‌روی و فرهنگ اربعین را لازم می‌دانیم، اما نباید از جنبه‌های دیگر آن غافل شویم.»
او افزود: «بحث خدمت‌رسانی، نوع‌دوستی و آن همدلی كه ایجاد می‌شود هم اهمیت دارد. ما سعی كردیم در برنامه و در قالب بخش‌های مختلف این‌ها را هم بگوییم، ولی اینكه شما می‌گویید درست است؛ خیلی بیشتر شاید متمركز شده‌ایم روی بخش پیاده‌روی و جا دارد به بخش‌های دیگر هم بپردازیم.»
این تهیه‌كننده رادیو درباره فاصله برخی برنامه‌های اربعینی با زبان نسل زد نیز اظهار كرد: «این مشكل كلی رسانه است. این برنامه هم تابعی از همه برنامه‌های صداوسیماست. در هر پلتفرمی هم كه ببینید، به نظرم خیلی از برنامه‌سازها زبان نسل جدید را شاید بلد نباشند.»
بیات ادامه داد: «در فضای اربعین هم مثل همه برنامه‌ها، به نظرم شناخت كافی وجود ندارد. تك و توك برنامه‌هایی هستند كه كارهایی می‌كنند، ولی اینكه برنامه‌ای داشته باشیم كه باب دل نسل زد و نسل جوان باشد؛ نسلی كه ادبیات و فرهنگش متفاوت است و نگاهش به دنیا فرق می‌كند، به نظرم هنوز كار جدی در این زمینه صورت نگرفته است؛ چه در بحث اربعین و چه در پیاده‌روی و برنامه‌های رادیو و تلویزیون.»

او در بخش دیگری از این گفت‌وگو درباره جایگاه رادیو در جامعه گفت: «رادیو رسانه گرم است و تأثیرگذاری خودش را دارد. اینكه مخاطب صداوسیما كلاً كمتر شده بحث دیگری است و بحث خودش را می‌طلبد. این رسانه‌ای كه ما داریم در خودی خود ایرادی ندارد و بیشتر به محتوا برمی‌گردد؛ اینكه آیا محتوایی كه ارائه می‌شود مخاطب دارد یا نه.»
بیات با اشاره به ظرفیت پادكست‌ها ادامه داد: «ما الان پادكست‌هایی داریم كه میلیونی شنیده می‌شوند. مثلاً خود ما در یكی از برنامه‌های رادیو ایران، «بشارت باران»، بخشی داریم كه استاد آشوری شرح مثنوی می‌گوید. این برنامه هنگام اذان صبح از رادیو پخش می‌شود، اما همین بخش در كست‌باكس بیشتر از دو میلیون بار شنیده شده است.»
او افزود: «خیلی‌ها آنجا در كامنت‌ها می‌گویند كه ما این برنامه را از رادیو هم می‌شنویم. به نظرم این رسانه شنیده می‌شود و مخاطب دارد. بیشتر به این برمی‌گردد كه آیا محتوایی كه ارائه می‌شود مخاطب دارد یا نه. خود این سكو و این رسانه مشكلی ندارد. رسانه‌های شنیداری عمیق‌تر هستند و مخاطب، صدا را عمیق‌تر می‌شنود.»
تهیه‌كننده «حسینیه ایران» درباره تأثیر فضای مجازی بر رادیو نیز عنوان كرد: «فضای مجازی می‌تواند كمك كند، اما به نظرم هنوز نتوانسته آن كمكی را كه می‌تواند به رادیو بكند، انجام دهد. جنس رادیو صداست و به نظرم تصویری كه از رادیو گرفته می‌شود، همیشه جذابیت ندارد.»
بیات تأكید كرد: «من حتی خیلی موافق دیده شدن چهره گوینده‌های رادیو نیستم. آن تخیلی كه شما نسبت به شنیدن یك صدا دارید، وقتی چهره طرف را ببینید خیلی متفاوت می‌شود. تصویرسازی‌ای كه با شنیدن صدا در ذهن دارید، لزوماً با تصویر واقعی آن فرد یكسان نیست. به نظرم فضای مجازی هنوز كمك واقعی‌ای را كه می‌تواند به رادیو بكند، پیدا نكرده است.»
او در پایان بر ضرورت شناخت بیشتر مخاطب و به‌روز شدن رسانه‌ها تأكید كرد و گفت: «رادیو اگر محتوایش غنی‌تر شود و مخاطب‌شناسی و مخاطب‌سنجی داشته باشیم، می‌توانیم نیاز مخاطب امروز را بشناسیم. ما نباید با مخاطبانمان پیر شویم؛ باید به‌روز شویم.»
بیات خاطرنشان كرد: «رادیو ایران یك رسانه عام است و شبكه تخصصی نیست، بنابراین باید برای همه گروه‌ها برنامه داشته باشد و زبان نسل جدید را بیشتر بشناسد. البته این مسئله مستلزم همراهی و همكاری مدیران و تصمیم‌گیران است. در تصمیم‌گیری‌های كلان باید این موضوع دیده شود تا هرچه جلوتر می‌رویم، تهیه‌كنندگان بتوانند برنامه‌هایی را طراحی و تولید كنند كه مخاطب امروز را هم با خود همراه كند.»