علی بخشی‌زاده مطرح كرد زیست علوی؛ الگویی پویا برای روایت هنری و رسانه‌ای

به گزارش روابط عمومی معاونت صدا، علی بخشی‌زاده، معاون صدای جمهوری اسلامی ایران با بیان اینكه امام علی (ع) صرفاً یك شخصیت تاریخی یا قدسی نیست، بلكه الگویی زنده برای زیست انسانی، اجتماعی و مدیریتی به شمار می‌آید، بیان كرد: هنر و رسانه اگر بتوانند زیست علوی را با زبان امروز، روایت خلاقانه و پرهیز از كلیشه بازنمایی كنند، این ظرفیت را خواهند داشت كه پیوندی عمیق، ماندگار و اثرگذار میان نسل جدید و معارف علوی برقرار سازند.

وی با تأكید بر اینكه زیست علوی یك منظومه كامل از زندگی انسانی است، اظهار كرد: در این منظومه، عدالت، شجاعت، عبادت، عقلانیت، دانش، مهرورزی و مسئولیت اجتماعی نه به‌صورت مفاهیمی انتزاعی، بلكه در متن عمل، انتخاب و تصمیم‌گیری جاری است. همین ویژگی، نقطه ورود هنر به سیره علوی محسوب می‌شود، چراكه هنر زبان موقعیت، انتخاب، تعارض و كنش است. زمانی كه امیرالمؤمنین (ع) در جایگاه قاضی، حاكم، پدر، همسر یا شهروند با مسائل واقعی زندگی مواجه می‌شود، این سیره به‌راحتی قابلیت تبدیل شدن به روایت هنری را پیدا می‌كند. رسانه باید این زیست را هم به‌عنوان یك فضیلت‌نامه اخلاقی و هم به‌مثابه تجربه‌ای انسانی، ملموس و قابل درك برای مخاطب به تصویر بكشد.

بخشی‌زاده با اشاره به نسبت میان هنر و تبلیغ یا تربیت دینی تصریح كرد: هنر دینی زمانی دچار آفت می‌شود كه مأموریت تبلیغیِ غیرواقعی و تحمیلی بر آن بار شود. تفاوت اساسی میان تبلیغ دینی و هنر الهام‌بخش دینی دقیقاً در همین نقطه شكل می‌گیرد. هنر علاوه بر آنكه می‌تواند نقش موعظه‌گرانه داشته باشد، باید فضا بسازد، تجربه خلق كند و مخاطب را به تفكر و درونی‌سازی معنا برساند. تربیت دینی در رسانه زمانی محقق می‌شود كه مخاطب خود به كشف معنا دست یابد. هرجا پیام به‌صورت مستقیم، از پیش‌ساخته و بدون ظرافت هنری عرضه شود، اثر هنری به كالایی مصرفی تبدیل خواهد شد. از این‌رو، سیاست‌گذاری فرهنگی باید مبتنی بر اعتماد به فرآیند هنری و خلاقیت باشد.

وی با بیان اینكه، حفظ همزمان قداست و جنبه انسانی امام علی (ع) در تولیدات جز الزامات است، بیان كرد: قداست امیرالمؤمنین(ع) در فاصله‌گذاری اغراق‌آمیز و غیرقابل دسترس نشان دادن ایشان نیست، بلكه در صداقت، عمق و عظمت شخصیت ایشان جلوه دارد. هرچه امام علی (ع) انسانی‌تر روایت شود، الگو بودن ایشان برای مخاطب امروز پررنگ‌تر خواهد شد. هنر باید نشان دهد كه امام، در عین جایگاه قدسی، در دل زندگی جاری بوده، درد می‌كشیده، تصمیم‌های سخت می‌گرفته و با مسائل واقعی جامعه مواجه بوده است. این نگاه نه‌تنها قداست را مخدوش نمی‌كند، بلكه آن را عمیق‌تر، باورپذیرتر و ماندگارتر می‌سازد.

معاون صدای جمهوری اسلامی ایران افزود: نسل امروز با استانداردهای بالا و پیچیده، روایت‌های خاص و تجربه‌های چندرسانه‌ای زیست می‌كند. این مخاطب به‌راحتی جذب نمی‌شود، اما اگر جذب شود، همراهی عمیق و جدی خواهد داشت. مخاطب امروز صداقت، كیفیت و احترام به شعور خود را مطالبه می‌كند. تلفیق زیبایی‌شناسی هنری با عمق محتوایی یك ضرورت است، نه یك انتخاب. نمی‌توان محتوای عمیق را در قالب‌های ضعیف ارائه كرد و انتظار اثرگذاری داشت. فرم و محتوا باید هم‌افزا باشند و رسانه‌ای كه بتواند این تعادل را برقرار كند، به موفقیت خواهد رسید.

بخشی‌زاده با انتقاد از نگاه‌های تكراری به سیره علوی گفت: بخش عمده‌ای از كلیشه‌ها محصول نگاه محدود و تكرارشونده به زندگی امیرالمؤمنین(ع) است. این زندگی سرشار از موقعیت‌های كمتر روایت‌شده است؛ از رابطه ایشان با كودكان و خانواده گرفته تا نگاهشان به طبیعت، كار، اقتصاد، مدیریت شهری و حتی شوخ‌طبعی‌های حكیمانه. این زوایا ظرفیت‌های دراماتیك و انسانی بالایی دارند و خلاقیت هنری دقیقاً در كشف همین لایه‌های كمتر دیده‌شده معنا پیدا می‌كند، نه در بازگویی مفاهیم آشنا با زبانی تكراری.

وی درباره نقش نهادهای متولی فرهنگ دینی نیز تصریح كرد: این نهادها باید نقش تسهیل‌گر، حمایت‌كننده و اعتمادساز داشته باشند. هنرمند برای خلق اثر ماندگار به امنیت فكری، حمایت پژوهشی و آزادی خلاقانه در چارچوب ارزش‌ها نیاز دارد. سیاست‌های حمایتی زمانی اثربخش خواهند بود كه به كیفیت، تحقیق و نوآوری بها بدهند، نه صرفاً تولید كمّی آثار. هرجا نگاه سلیقه‌ای و محافظه‌كارانه غلبه كند، خلاقیت قربانی می‌شود و خروجی‌ها به سمت تكرار حركت می‌كند.

معاون صدا با اشاره به ظرفیت‌های كمتر مورد توجه قرار گرفته در قالب‌های نمایشی اظهار كرد: قالب‌هایی مانند نمایش‌های رادیویی، پادكست‌های داستان‌محور و مستند ـ نمایشیِ روایی هنوز آن‌گونه كه باید مورد استفاده قرار نگرفته‌اند. این قالب‌ها امكان روایت غیرمستقیم، عمیق و نزدیك به ذهن مخاطب امروز را فراهم می‌كنند. به‌ویژه رادیو، به دلیل قدرت بالای تخیل‌سازی، می‌تواند زیست علوی را به شكلی هنرمندانه و درونی برای مخاطب بازآفرینی كند.

وی با تأكید بر بازنمایی درست مفهوم ساده‌زیستی امام علی(ع) تصریح كرد: ساده‌زیستی امیرالمؤمنین(ع) به‌هیچ‌وجه به معنای كناره‌گیری از جامعه یا انفعال نبود، بلكه جلوه‌ای از مسئولیت‌پذیری آگاهانه و فعال در متن جامعه و در اوج قدرت سیاسی و اجتماعی محسوب می‌شد. هنر باید این حقیقت را برجسته كند كه امام در عین ساده‌زیستی، حضوری فعال در جامعه داشت، تصمیم می‌گرفت، عدالت اجرا می‌كرد و بار سنگین مسئولیت را بر دوش می‌كشید؛ تصویری كه می‌تواند برای مخاطب امروز الهام‌بخش، امیدآفرین و كاملاً امروزی باشد.

بخشی‌زاده ادامه داد: آنچه امروز از «زهد» در سینما و تلویزیون نمایش داده می‌شود، بیش از آنكه ریشه در سیره علوی داشته باشد، حاصل ساده‌سازی‌های نادرست در روایت هنری است. زهد امیرالمؤمنین علیه‌السلام نه به معنای كناره‌گیری از زندگی و نه نشانه انفعال بود، بلكه نوعی ساده‌زیستیِ آگاهانه، فعال و مسئولانه در متن جامعه و در اوج قدرت به شمار می‌رفت. هنر نمایش برای انتقال این حقیقت باید ابتدا این سوءبرداشت تاریخی و رسانه‌ای را اصلاح كند. نكته كلیدی آن است كه امام علی (ع) در عین زهد، كنش‌گر بود؛ مدیری قاطع، قاضی دقیق، فرمانده‌ای شجاع و در عین حال انسانی سرشار از عاطفه، شوخ‌طبعی حكیمانه و ارتباط زنده با مردم. تمركز بر موقعیت‌های واقعی زندگی ایشان، از سركشی شبانه به محرومان و حضور در بازار گرفته تا گفت‌وگو با كارگران، شنیدن شكایت یك شهروند عادی و چشم‌پوشی از امتیاز شخصی در اوج قدرت، می‌تواند زهد را از یك مفهوم ذهنی به رفتاری الهام‌بخش تبدیل كند.

معاون صدای جمهوری اسلامی ایران تأكید كرد: از منظر رسانه‌ای، بازتعریف زیبایی‌شناسی زهد یك ضرورت جدی است. زهد علوی، زیباییِ حركت، حضور و مسئولیت است، نه زیباییِ سكون و انزوا. اگر هنر نمایش بتواند نشان دهد كه ساده‌زیستی امیرالمؤمنین علیه‌السلام نه از سر ناتوانی، بلكه از موضع انتخابی آگاهانه و اخلاقی بوده است، مخاطب امروز، به‌ویژه نسل جوان، می‌تواند با این الگو ارتباطی عمیق برقرار كند. جوان امروز به دنبال الگویی است كه هم معنوی باشد و هم كارآمد، هم اخلاقی باشد و هم اجتماعی.

وی در پایان اظهار كرد: پرهیز از اغراق و تقدس‌سازی‌های غیرقابل لمس در روایت زندگی امام علی(ع) ضرورتی انكارناپذیر است. امیرالمؤمنین علیه‌السلام نیازی به اسطوره‌پردازی ندارد؛ عظمت ایشان در صداقت، عدالت و مسئولیت‌پذیری نهفته است. هنر نمایش اگر بتواند این عظمت را در قالب روایت‌هایی انسانی، زنده و پرتحرك به تصویر بكشد، نه‌تنها زهد علوی را از انزوا خارج می‌كند، بلكه آن را به الگویی عملی و الهام‌بخش برای زندگی امروز تبدیل خواهد كرد؛ نقطه‌ای كه در آن هنر، رسانه و معارف دینی به شكلی اصیل و اثرگذار به هم می‌رسند.