سیستان و بلوچستان؛ سرزمین حماسه، همدلی و رنگ‌های ماندگار فرهنگ

به گزارش روابط عمومی رادیو صبا، در ادامه ویژه‌برنامه‌های هفته سیستان و بلوچستان، برنامه زنده «صبح صبا» میزبان گفت‌وگویی تلفنی با محمدرحیم ساسان، نویسنده و كارشناس مسائل فرهنگی استان بود. این گفت‌وگو با هدف معرفی ظرفیت‌ها، آیین‌ها و داشته‌های فرهنگی این خطه از ایران برگزار شد.

ساسان كه از ایرانشهر در برنامه حضور یافته بود، با اشاره به رویداد «ایران جان؛ سیستان و بلوچستان» این مناسبت را فرصتی برای شنیده‌شدن جلوه‌هایی از فرهنگ استان دانست كه كمتر در سطح ملی مطرح شده‌اند. او فرهنگ مردم سیستان و بلوچستان را فرهنگی غنی و ریشه‌دار توصیف كرد كه در جلوه‌های مختلفی از جمله پوشاك، خوراك، موسیقی، آیین‌های جمعی و ادبیات بومی نمود دارد.

تنوع پوشاك و هنر سوزن‌دوزی

این پژوهشگر فرهنگی با اشاره به تفاوت‌های اقلیمی استان گفت تنوع آب‌وهوا در مناطق مختلف از سیستان تا زاهدان، خاش و ایرانشهر، موجب تفاوت در نوع پوشش مردم شده است. به گفته او، هنر سوزن‌دوزی بلوچی یكی از شاخص‌ترین جلوه‌های فرهنگی منطقه است كه افزون بر زیبایی، حامل مفاهیم و هویت بومی مردم است و در هر منطقه طرح‌ها و ویژگی‌های خاص خود را دارد.

موسیقی بومی؛ روایت زندگی مردم

ساسان در ادامه به موسیقی محلی استان پرداخت و آن را موسیقی‌ای اصیل و برگرفته از متن زندگی مردم دانست. وی از گونه‌های مختلف موسیقی در منطقه از جمله موسیقی كار، آوازهای آیینی، موسیقی زار و باد، لیكو (آوازهای عاشقانه و شادی)، موسیقی پهلوانی و دوچَپّی نام برد و تأكید كرد كه هر یك كاركرد اجتماعی و فرهنگی ویژه‌ای دارند.

فرهنگ همیاری؛ «حشر و مدد»

از دیگر نكات برجسته این گفت‌وگو، اشاره به روحیه جمع‌گرایی در میان مردم استان بود. ساسان توضیح داد كه در فعالیت‌هایی چون كشاورزی، صید، درو و حتی جمع‌آوری خرما، كارها به‌صورت گروهی انجام می‌شود و این سنت با عنوان «حشر و مدد» شناخته می‌شود؛ رسمی كه نشان‌دهنده صمیمیت و همبستگی اجتماعی در منطقه است.

وی همچنین به آیین‌های ازدواج اشاره كرد و از سنت‌هایی چون «كمكی»، «تجاری»، و «من گیر» نام برد كه با هدف كاهش هزینه‌های ازدواج و حمایت از خانواده عروس و داماد برگزار می‌شوند. به گفته او، در گذشته حتی رسم برگزاری عروسی‌های دسته‌جمعی نیز وجود داشته است؛ به‌گونه‌ای كه چندین زوج در یك مراسم مشترك ازدواج می‌كردند تا هزینه‌ها كاهش یابد. او احیای این سنت را راهكاری مؤثر برای كاهش فشار اقتصادی بر جوانان دانست.

جایگاه اساطیری و حماسی استان

این كارشناس فرهنگی با اشاره به جایگاه سیستان و بلوچستان در ادبیات حماسی ایران گفت خاستگاه بسیاری از روایت‌های شاهنامه در این سرزمین است. او به نقش رستم در شاهنامه اثر ابوالقاسم فردوسی اشاره كرد و یادآور شد كه شخصیت‌هایی همچون اشكش نیز در كنار رستم از ایران دفاع كرده‌اند.

ساسان همچنین از حماسه‌ها و داستان‌های بومی بلوچستان مانند «هانی و شَمُر»، «شهداد و مهناز»، «میر حمل»، «دادشاه» و روایت‌های رَند و لاشاری‌ها یاد كرد. او از مبارزات میر حمل در برابر استعمار پرتغالی‌ها در منطقه تیس و سواحل مكران سخن گفت و تأكید كرد مردم این استان در طول تاریخ، وطن‌دوستی و پاسداری از مرزهای آبی و خاكی را به اثبات رسانده‌اند.

زبان و ادبیات بلوچی

در بخش دیگری از این گفت‌وگو، ساسان به ظرفیت‌های زبانی استان پرداخت. به گفته او، مردم سیستان و بلوچستان افزون بر زبان فارسی، دارای گویش سیستانی و زبان بلوچی هستند. وی زبان بلوچی را از زبان‌های كهن ایرانی دانست كه واژگان اصیل فراوانی را در خود حفظ كرده است.

او با اشاره به كتاب‌های متعددی كه به زبان بلوچی منتشر شده‌اند، از مجموعه‌هایی با عنوان «میراث» نام برد كه اشعار و داستان‌های حماسی و عاشقانه را كه نسل‌به‌نسل منتقل شده‌اند، ثبت كرده‌اند. ساسان همچنین از شاعرانی چون عبدالله روانبد (ملقب به سعدی بلوچستان) یاد كرد كه به زبان‌های فارسی، بلوچی، عربی و اردو آثاری دارند.

وی در پایان بر ضرورت ترجمه آثار بلوچی به فارسی تأكید كرد تا دیگر هم‌وطنان نیز بیش از پیش با فرهنگ و ادبیات این استان آشنا شوند.

این گفت‌وگو با قدردانی مجریان برنامه «صبح صبا» از حضور محمدرحیم ساسان به پایان رسید؛ گفت‌وگویی كه بار دیگر بر غنای فرهنگی، تاریخی و اجتماعی سیستان وبلوچستان و لزوم توجه بیشتر به معرفی این ظرفیت‌ها تأكید داشت.